BİST

Dolar

Euro

Altın

Gündem
Toplumun Ortak Aklına Güven Olur Mu?
14.02.2020 14:15
Çevremizde çok sık olarak “Son tahlilde toplumun sağduyusuna güveniyorum” açıklamasını duyarız. Sağduyu (aklıselim, hissiselim) doğru, akla uygun yargılar verme yeteneği veya doğru ile yanlışı birbirinden ayırma ve doğru yargılama gücü olarak açıklanmaktadır (TDK Sözlük). Bunun aksine bu insanlara (topluma) güven olmaz (toplumun ortak aklına) diyenlerde vardır. Birinci görüşte olanlar “Halkın sesi Hakk’ın sesidir” (Vox populi vox Dei) demekteler. İkinciler ise Nasrettin Hocanın fil hikâyesini hatırlatırlar.

Kalabalıkların doğru karar verdiğini iddia edenler sosyal bilimci Francis Galton’ın çalışmasına dikkat çekmekteler.

Halkın sesi…



Galton Nature dergisinde Vox Populi (Halkın Sesi) başlığını taşıyan makalesinde (bk. https://www.nature.com/articles/075450a0; 1907’de yayımlanmış) kalabalıkların bilgeliği kavramının ciddiye alınması gerektiğine dikkat çekmiştir. Galton, İngiltere Plymouth’da bir çiftçi festivalinde tanık olduğu bir yarışmadan tahminlerin yazıldığı kâğıtları toplayarak istatistiksel sonuçlar çıkarmıştır. Yarışmada sekiz yüz civarındaki katılımcıya bir öküz kesildikten ve derisi yüzüldükten sonra kaç kilogram et çıkacağı sorulmuştur. Aynı zamanda kasaplardan (uzmanlar diye de düşünebilirsiniz) oluşan bir grup da tahminde bulunmuştur. Galton, yazılan çiftçi tahminlerinin ortalamasının gerçek sonuca yakın olduğunu belirlemiştir. Hatta sıradan çiftçilerin ortak aklının tek tek uzmanlardan daha iyi olduğunu saptar.

Galton 20. Yüzyılın başında bunu söylerken 21. Yüzyılın başında başka bir deney farklı bir sonuca ulaşmaktadır.

Kasparov Dünya’ya Karşı

“Kasparov Dünya’ya Karşı” maçı 1999 yılında yapılmıştır. Kasparov'a karşı yapılacak hamleler, internet kullanıcıları tarafından önerilenler arasından oylama yoluyla en çok oy alan hamle seçilerek Rus oyuncuya karşı kullanılmıştır. Satranç karşılaşmasına 75 ülkeden 50.000 kişi katılmıştır. Sonuçta maçı büyük satranç ustası Garry Kasparov 62. hamlede kazanmıştır.

Bu örnekte ise ortak akıl oluşturma başarısız olmuştur. Bu konuya kafa yoranlar Kasparov örneğinden hareketle, “ortak akıl yaratıcılık gerektiren bir iş karşısında kolay kolay başarılı olamaz, çünkü yaratıcılık gerektiren işler, örneğin sanat, çoğunlukla ana akımdan, vasattan, ortalamadan, sıradandan bir sapma olarak ortaya çıkar” demekteler.

Kollektif akıl…

Amerikalı gazeteci James Surowiecki, Kitlelerin Bilgeliği kitabında meseleyi tartışıyor. Surowiecki’ye göre kolektif aklın doğru sonuçlara varabilmesi için belli koşulların sağlanması gerekiyor. Bu koşullar sağlandığında çok sayıda insanın ortak aklı o grubu oluşturan tek tek bireylerden daha doğru sonuçlara ulaşabiliyor. Hatta grubun aklı o grubun içindeki en akıllı bireyden daha üstün de olabiliyor. Bunun için;

-Çeşitlilik: Farklı görüşten insanlar birarada olmalı,

-İnsanlar merkezi bir aklın güdümüne girmemeli,

-Bağımsızlık: Kanaatler üzerinde kısıtlama olmaması ve

-Karar verme mekanizmasının kurulmuş olması gerekir.

Bu şartları yerine getirmeyen bir etkinlik sağduyuya ters düşen bir sonuç ortaya çıkaracaktır. Sosyolog John Macionis, daha ileri giderek “İnsanlar genellikle toplumun bütünü için neyin yararlı neyin zararlı olduğu konusunda bir karara varamaz” (S.14, Sosyoloji) demektedir. Hitler örneğini düşününce Macionis sanki çokta haksız değil.

Sofistiğe meseleler…

Yukarda toplumun sağduyusuna yaklaşımı basit olarak iki gruba ayırmakla birlikte yazınında başlığında sorduğum “Toplumun Ortak Aklına (sağduyusuna) Güvenmeli mi?” sorusunun cevabı aslında çok açık değildir. Bir defa halkın sesinin hangi mesele ile ilgili olduğu irdelenmelidir. Kanaatimce toplumun sağduyusuna güvenmek için meselenin basit ve karmaşık olmasını dikkate almalıyız. Sıradan insanların ortak aklı ile bir hasta tedavi edilebilir mi?

Son söz: Sıfırların toplamı hiçbir zaman bir etmez.

İsmail GÜVENÇ

  • Bürokratik Oligarşi
  • Başarının Formülü
  • Ararsan Bulursun
  • Yükseköğretimdeki Gelişmeler
  • “Her Türk… Taşımaya Mecburdur.”
  • Sınavsız Yerleştirme Mümkün Mü?
  • Sınavsız Yerleştirme Mümkün Mü? -2-
  • Zabun
  • Sera Ürünleri Sağlıklı Mı?
  • Sera Ürünleri Sağlıklı Mı? -2-
  • CODA'nın Sesi
  • Bilginin Değere Dönüştürülmesi
  • Eğitimde Mi Problem Var Yoksa Yönetimde Mi?
  • Yıl Muhasebesi
  • Karanlığın Gelmemesi İçin Ne Yapmalı?
  • Sahip Çıkmadınız!
  • Fazla Eğitim Mutlu Etmiyor mu?
  • Memleketin Ahvalini Kime Soralım?
  • Üniversite Sıralamaları
  • Memleket Ahvalini Kime Soralım -2-
  • Suriye'yi Kim Hasta Etti?
  • Köşe Yazarları Kimin Sesi Olmalı?
  • Ölümü Yaklaşan … Mescidin Duvarına …
  • Ailede Mutlu ve Başarılı Olmak -1-
  • Domates Pazarı
  • Milletlerin Kahramanlık Destanları Vardır
  • Af(e)rin ki Aferin!
  • Paşa Dedesi İbrikçi Çıktığında
  • Üniversite Eğitiminde Sorun Kimin?
  • Vatan-Din Bahsi ve Sade Vatandaş
  • Üniversite Eğitiminde Sorun Kimin? -2-
  • Eğitimde Yönetim
  • N'için Kardeş Olamıyoruz?
  • Müptezellik Sorunu
  • Dinin Tartışması
  • Muasır Dünyada Yer Alabilir Miyiz?
  • Halkımız Mutlu Mu?
  • Uzmanından Üniversite Yorumu
  • Kutsal İle İnsanları Kandırmak
  • Derin Olmayan Bilgi
  • Tezsiz Tezler...
  • Korkarsan Yenilirsin
  • Aydınların Sosyal Sorumluluğu
  • Havalar ve Verimsiz Düşünme
  • Eğitimin İçinde Kurt Mu Var?
  • Bilginin Laneti
  • Ada'yım
  • Neden Geri Kaldılar?
  • Yeni Üniversite Kurmak ve Bölgesel Kalkınma
  • Yeni Üniversite Kurmak ve Bölgesel Kalkınma
  • Yeni Üniversite Kurmak ve Bölgesel Kalkınma -2-
  • Başarıda Aile Faktörü
  • Populizm
  • Bayramlaşma Kültürü
  • Seçim Vaatlerinde Eğitim
  • Bu Sistemde YÖK'e Ne Olacak?
  • Fuat Sezgin'in Düşündürdükleri
  • Uzun ve Sağlıklı Yaşam -1-
  • Uzun ve Sağlıklı Yaşam -2-
  • Uzun ve Sağlıklı Yaşam -3-
  • Fuat Sezgin'in Düşündürdükleri -2-
  • Eğitimde Liderlik
  • Yirminci Yüzyılda Bir Derviş
  • Başarıda Genetik ve Çevre Etkisi
  • Eğitimde Kıyameti Kim Koparacak?
  • Değişimler / Reformlar
  • Gençlere Hayat Tavsiyeleri
  • Doğa İlmin Kapısıdır
  • Büyüdükçe Mi Gerçekler Anlaşılır?
  • Bilimsel Yayınlar
  • Siyaset Adabı
  • Siyaset Adabı
  • Eğitim, Bilim ve Yükselme
  • Eğitim, Bilim ve Yükselme -2-
  • Eğitim, Bilim ve Yükselme -3-
  • Fıkra Gibi Eğitsel Olaylar
  • Karaya Sabun, Deliye Öğüt Neylesin..
  • Başarının Anahtarı -1-
  • Suya Sabuna Dokunmamak
  • Türk-İslam Dünyasında İnsan Sermayesi
  • Resmi Ortamlarda Görgü Kuralları
  • Yumurta Meselesi
  • Her şey Ortada…
  • Sulh Toplumu
  • Memleket Ahvalini Kime Soralım ?
  • Kitap
  • Manavdaki Yangın ve Milli Vicdani Çözüm
  • Batı'ya Tepki
  • Kül Yutmazlar
  • Eğitimde Fazla Doz
  • Uzun Eğitimde Fayda Var Mı?
  • Maneviyatsılık ve Din(i)darlık Sorunu
  • Modern Tarım ve Tıp
  • Modern Tarım ve Tıp
  • Korku Eğitimi
  • Biz Kimiz?
  • Aydınlar Toplumu Niçin Dönüştüremez
  • Şimdi Bayram...
  • Harvardlı Bir Dekanın Endişesi
  • İnsanlığın En Önemli Keşiflerinden Biri !
  • Sınavsız Liseye Geçiş Hayali Ne Durumda?
  • İşsiz Fidanlar
  • Kendine Hizmet Eden Ön Yargı
  • Organik Tarım Bir Ütopya mı?
  • Başarının Sırrı: Kendini Yönetmek
  • Türk Ailesi İşlevini Yerine Getiriyor mu?
  • Üniversite Felsefesi
  • Eğitimle Yukarı Doğru Hareketliliğin Sonu Mu?
  • Ahvalimizin Anlattığı: Paradigmanın İflası
  • Gıda Güvenliği Azalıyor mu?
  • Gıda Güvenliği Azalıyor mu?
  • Üniversite ile Yukarı Doğru Hareketliliğin Sonu Mu?
  • Organik Ürünlerin Ne Kadarı Organik?
  • 821 Milyon Aç İnsan Varken Dünya Gıda Günü Kutlamak
  • Eleştiri
  • Nereye Gitmek İstiyorsun?
  • Tarımda Sağlık Faktörü
  • Üniversite Eğitimi
  • Eğitim-Öğretim Planlamasını Kim Yapıyor?
  • Başarı, Tabiat ve Sağlık Aforizmaları
  • Ağaca Bak Ama Ormanı Görmeyi de İhmal Etme
  • Dünyaya Nasıl Hakim Oldular?
  • Modern Tarımsal Üretim
  • Eriyip Buharlaşan Buzdan Geriye Boş Kap Kalır
  • Depremi Yaşamak: 1983’den 2020’e
  • İnsan, Psikoloji ve Siyaset Üzerine Aforizmalar
  • Toplumun Ortak Aklına Güven Olur Mu?
  • Herkesin Bir Öyküsü Var, Ama...
  • Tarım Stratejik Bir Sektördür!
  • Korona Virüsü ve Tarımsal Ürün Fiyatları
  • Pandemi: Virüs ve Virüslü Zihniyet
  • Koronavirüsü Hangi İklimde Daha İyi Yayılır? -1-
  • Koronavirüsü Hangi İklimde Daha İyi Yayılır? -2-
  • Gıda Güvenliği Tehlikede mi?
  • Kovid-19: Bilim mi Yoksa Din mi Kazandı?
  • Kovid-19: Tepe Noktası ve Normale Dönme
  • Değişim: Anakronistik Zihniyet
  • Gıda Güvenliği Ulusal Güvenliğin bir Parçası Mıdır?
  • Postkovid-19: Küresel Gıda Güvenliği Riskte mi?
  • Üniversiteleri Yeniden Açmak
  • Tarımsal İlaç Kullanımı Artıyor mu?
  • Doğu ve Batı: Hangisi Açık Toplum?
  • Covid-19'u Nakavt Etmek: Uzmanlar(!) Kayıp
  • Gençler(i) Hayatta(n) Ne Beklemekte?
  • Eğitim ile Sınıf Atlama
  • Aklı Olana Deli Gömleği Giydirilemez
  • Bu Yaklaşım İndirgemecilik Değilse Nedir?
  • Tarımda Sektöründe Temel İki Sorun!
  • İnsanın Doğasında Ne Var?
  • 13:18

    Milli Vicdan Üyesi Lütfü Şehsuvaroğlu'dan Su Savaşları, Su Barışı,Türkiye Sulama Raporu, Su ve Toprak Yönetimi

  • 10:21

    Malatya'da Deprem!

  • 09:40

    İsmail Enver Paşa'nın Ölüm Yıl Dönümü

  • 09:13

    2. Organize Sanayi Bölgesi Erzurum'un Umudu

  • 09:02

    Kurban Bayramınız Mübarek Olsun

  • 13:18

    BBP'li 2 Belediye Başkanı Partiden İstifa Etti

  • 10:13

    23 Temmuz Erzurum Kongresi'nin Yıl Dönümü

  • 09:48

    Vefat ve Taziye

  • 14:56

    Kıbrıs Barış Harekatı'nın Yıl Dönümü

  • 13:09

    Milli Vicdani Bakış Oluşumu Üyesi Ekonomist Ahmet Özkan Bey'den Kripto Paralar Üzerine Önemli Bilgiler