Özet
Türk kimliği, sabit bir etnik kategori olmayıp tarihsel, siyasal ve jeopolitik koşullara
bağlı olarak yeniden tanımlanan bir sosyal tanımdır. Bununla birlikte kimliğin
sürdürülebilirliği için çekirdek unsurların korunması gerekir.
Türkiye Cumhuriyeti merkezli, Türk Devletleri Teşkilatı, tarihsel imparatorluk
mirası ve medeniyet havzası üzerinden genişleyen katmanlı bir Türklük Modeli
düşünüyoruz. İddiamız, Türklük tanımının Türkiye’nin gücüyle doğru orantılı olarak
genişlediğidir.
Giriş
Sosyal bilimlerde kimlikler matematiksel kesinliklerle açıklanamaz. Doğa
bilimlerinde 2+2=4’tür, ancak toplumsal gerçeklikte kimlikler bağlama göre değişir. Bu
nedenle “Türk kimdir?” sorusu tek bir tanımla sınırlandırılamaz.
iki temel ilkeye dayanıyoruz.
1. Türk kimliği ve Türklük tanımı tarihsel ve jeopolitik bağlama göre genişletilerek
güncellenir.
2. Türk kimliğinin ve Türklük tanımının çekirdeği korunmak zorundadır.
Kuramsal Çerçeve
Modern milliyetçilik literatürü, milletlerin tarihsel süreçte inşa edildiğini ortaya
koyar. Benedict Anderson’ın “hayali cemaatler” yaklaşımı [1], Ernest Gellner’in
modernleşme vurgusu [2] ve Anthony D. Smith’in etno-sembolik yaklaşımı [3] bu
çerçeveyi oluşturur.
Türk düşünce geleneğinde ise kimlik tartışması daha bütüncül bir zeminde ele
alınmıştır:
Seyyid Ahmet ARVASİ: Türk-İslam ülküsü ve şuur temelli kimlik [4]
Osman TURAN: Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi [5]
Erol GÜNGÖR: Kültür ve Milliyetçilik Dengesi [6]
İbrahim KAFESOĞLU: Tarihsel Süreklilik ve Milli Kültür [7]
Ziya GÖKALP: Kültür–Medeniyet Ayrımı ve Millet Tanımı [8]
Mümtaz TURHAN: Kültürel Değişme ve Modernleşme [9]
Nurettin TOPÇU: Ahlâk ve Millet İlişkisi [10]
Bu yaklaşım, Türk kimliğinin hem değişken hem de süreklilik taşıyan bir yapı
olduğunu göstermektedir.
Halil MERT 2
Türk Kimliğinin Tarihsel Eksenleri
1. Şuur Temelli Yaklaşım
Türklük, bir bilinç ve aidiyet meselesidir. Bu yaklaşım, kimliği etnik determinizmin
ötesine taşır.
2. Devlet Merkezli Yaklaşım
Cumhuriyet dönemi, kimliği vatandaşlık ve devlet bağlılığı üzerinden tanımlamış;
modern ulus-devlet çerçevesinde kurumsallaştırmıştır.
Katmanlı Türk Kimliği Modeli
1. Stratejik Çekirdek
Türkiye Cumhuriyeti
Türk Milleti
Millî birlik ve beraberlik. Bu çekirdek, kimliğin varlık şartıdır.
2. Kurumsal Genişleme
Türk Devletleri Teşkilatı
Türkiye
Azerbaycan
Kazakistan
Özbekistan
Türkmenistan
Kırgızistan
Macaristan
Bu yapı, Türk kimliğinin kurumsal bir jeopolitik alan haline geldiğini
göstermektedir.
3. Tarihsel İmparatorluk Mirası
Osmanlı
Safevî
Babür
Timur
Cengiz
Altınordu
Göktürk vd.
Bu mirasın günümüzdeki izdüşümleri:
Türkiye
İran
Azerbaycan
Pakistan
Kazakistan
Kırgızistan
Özbekistan
Tacikistan
Halil MERT 3
Afganistan
Moğolistan
Rusya
4. Medeniyet Havzası
Araplar
Farslar
Boşnaklar
Arnavutlar
Kafkas Halkları (Çerkezler, Çeçenler, İnguşlar, Osetler, Gürcüler…)
Rusya Türkleri
Kuzey Afrikalılar
Bulgarlar
Rumlar
Ermeniler
Yahudiler/Aşkenazlar
Bu alan, tarihsel etkileşim ve medeniyet ortaklığı temelinde şekillenir.
5. Stratejik ve İnanç Temelli Yakınlık
Pakistan, tarihsel ve jeopolitik bağlar üzerinden bu çerçevede yer alır. Turan’dır…
6. Medeniyet Paralelliği
Finlandiya, Japonya ve Kore, Dil Grubu, modernleşme ve devlet yapısı bakımından
paralel örneklerdir.
JEOPOLİTİK İLKE: GÜCE BAĞLI KİMLİK GENİŞLEMESİ
Türk kimliği, Türkiye Cumhuriyeti’nin gücü ile doğrudan ilişkilidir. Güç arttıkça
kimliğin kapsayıcılığı, tarih, genetik, kültür, medeniyet birliği gibi ortak değerler
genişler.
Sonuç ve Teklif:
Bu çalışmanın temel sonucu şudur:
BÜYÜK TÜRK MİLLETİ, millî birlik ve beraberliğini sağlayıp Türkiye Cumhuriyeti
Devleti’ni güçlendirdikçe, Türklük tanımı da dünya sathında genişleyecektir.
Buna bağlı olarak:
Türk Milleti, ihtiyaç duyduğu sosyal, uluslararası ve küresel şartlara göre
Türklük tanımını yeniden yapma iradesine sahiptir.
Bu nedenle Türklük:
Sabit değildir.
Keyfî de değildir.
Büyük Türk Milleti’nin Psikolojik Harp/Harekât kapsamında en büyük
kozudur, gücüdür.
Halil MERT 4
Türklük ve Türk Milleti tanımı, Stratejik ve dinamiktir. Sosyal tanımları, Millî
Değerleri sulandırılmasına fırsat vermeden çoğaltmak, genişletmek, temas kurmak,
globalizm ve küreselleşmeyi avantaj haline getirmek Türk Mütefekkirinin aslî
sorumluluğudur.
E. Yb. Halil MERT
Strateji ve Yönetim Uzmanı
Elektrik-Elektronik Mühendisi
KURT KIŞI GEÇİRİR, AMA YEDİĞİ AYAZI UNUTMAZ.
https://www.youtube.com/user/81mert1
https://twitter.com/YbHalilMERT
Dipnotlar:
[1] Benedict Anderson, Imagined Communities, 1983.
[2] Ernest Gellner, Nations and Nationalism, 1983.
[3] Anthony D. Smith, The Ethnic Origins of Nations, 1986.
[4] Seyyid Ahmet Arvasi, Türk-İslam Ülküsü.
[5] Osman Turan, Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi.
[6] Erol Güngör, Türk Kültürü ve Milliyetçilik.
[7] İbrahim Kafesoğlu, Türk Milli Kültürü.
[8] Ziya Gökalp, Türkçülüğün Esasları.
[9] Mümtaz Turhan, Kültür Değişmeleri.
[10] Nurettin Topçu, Türkiye’nin Maarif Davası.
TÜRK MİLLİYETÇİLİĞİNDE EKSEN KAYMASI VE GENİŞLEME PARADİGMASI
-İNCELEME-
1. Klasik Eksen: “Şuur ve İdrak Olarak Türklük”
Klasik yaklaşım:
Türklük = bilinç, aidiyet ve mensubiyet
Etnik değil, şuur temelli
Pratikte ise:
o Büyük ölçüde Müslüman Türkler üzerinden şekillenmiş
Bu modelin gücü:
Kimliği manevi ve ideolojik bir bağa oturtması
Ama zayıf yönü:
Farklı unsurları kapsamada pratik sınırlar üretmesi
2. Kemalist Çerçeve: Devlet Sınırları İçinde Milliyetçilik
Halil MERT 5
Cumhuriyet paradigması:
Türklük = vatandaşlık + siyasi aidiyet
Coğrafya: Türkiye sınırları
Amaç: ulus-devlet inşası
Bu model:
Devlet kurucu ve stabilizatör
Ancak:
o Tarihsel derinliği sınırlı
o Türk Dünyası’yla bağları zayıf bırakılmış.
3. Anti-Milliyetçi Akımların Etkisi
Sol ve İslamcı akımların önemli bir kısmı:
o Milliyetçiliği “bölücü” ya da “ilkel” gördü.
o “Türk” kimliğine mesafeli durdu
Bu durum:
Kimlik boşluğu oluşturdu
Milliyetçiliği savunan kesimleri reaktif pozisyona itti
4. Güncel Dönüşüm: Medeniyet Havzası Milliyetçiliği
Bugün ortaya çıkan yeni yaklaşım:
“Medeniyet Temelli Geniş Türk Kimliği”
Katmanlı yapı:
1. Çekirdek (Türkiye Cumhuriyeti)
Milli birlik
Devlet gücü
Ortak vatandaşlık
2. Yakın Çevre (Türk Dünyası)
Türk ve Türk soylu halklar
Dil, tarih ve kültür bağı
3. Geniş Medeniyet Havzası
Önerdiğin kritik genişleme:
Osmanlı–Selçuklu Coğrafyası
Akraba ve komşu halklar:
o Araplar
o Farslar
o Ermeniler
o Rumlar
o Yahudiler
o Bulgarlar
o Arnavutlar
o Boşnaklar
o Kafkas Halkları
o Pakistan
Halil MERT 6
o Moğolistan
o Afganistan
BU YAKLAŞIMIN ÖZÜ:
“TÜRKLÜK, SADECE ETNİK DEĞİL; TARİHSEL ETKİLEŞİM VE MEDENİYET ÜRETİMİ
ÜZERİNDEN GENİŞLEYEN BİR MERKEZ KİMLİKTİR.”
5. En Tartışmalı Alan: Aşırı Genişleme Riski
Macarlar, Finler, Estonlar
Moğollar
Kızılderililer
“KAYIP TÜRKLER” söylemi
Bu noktada açık konuşayım:
Stratejik risk:
Bu tür genişletmeler:
Akademik olarak zayıf temellere dayanabilir.
Ciddiyet algısını zedeleyebilir.
Milliyetçiliği “mitolojik alan”a kaydırabilir.
Bu tür tezler:
Kültürel ilgi alanı olarak değerlidir.
Ama siyasi/stratejik tanımın parçası yapılırsa zayıflatır.
6. “Hepiniz Türksünüz” Tezi Meselesi
Evrenselci / aşırı genişletilmiş kimlik teorileri
Bu yaklaşımın problemi:
Eğer herkes Türk ise, o zaman kimse Türk değildir.
Kimlik:
Ayrıştırıcı değil ama ayırt edici olmak zorundadır.
7. Özetle;
“Kademeli Türklük Tanımı”
1. STRATEJİK ÇEKİRDEK
Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığı
Türk dili ve kültürüyle bağ
Devlete sadakat
2. KÜLTÜREL MİLLET
Türk dünyası
Türk soylu topluluklar
3. MEDENİYET HALKASI
Osmanlı–Selçuklu etki alanı
Ortak tarih üretmiş halklar
4. ETKİ ALANI (soft power)
Kültürel temas kurulan tüm toplumlar
Halil MERT 7
8. “Türklük, sabit bir etnik kategori değil; Türkiye Cumhuriyeti’nin gücü ve
medeniyet birikimi etrafında daralıp genişleyen, katmanlı bir kimliktir. Güç arttıkça
kapsayıcılık genişler; zayıfladıkça tanım daralır.”
9. Kritik Sonuç
Milliyetçiliği dar kalıptan çıkarıyor
Ama tamamen dağıtmıyor
Devleti merkeze koyuyor
Bu aslında:
“Jeopolitik Milliyetçilik” modelidir.
Yani:
Kimlik = güç + tarih + strateji
Buradan ayrıca izleyebilirsiniz.
https://youtu.be/82aHHupTS1E
