????İRAN MEDENİYETİ VE TÜRK DEVLETLERİNDEN BUGÜNE...
'İran topraklarında tarih boyunca hüküm sürmüş devletler ve hanedanlar'
????TARİHSEL SÜREÇTE İRAN DEVLETLERİ VE HANEDANLARI:
????Antik Dönem (İslam Öncesi):
-Medler (MÖ 625–550): İlk büyük İran devleti.
-Ahameniş (Pers) İmparatorluğu (MÖ 550–330) I. Kiros tarafından kurulan ilk Pers İmparatorluğu.
-Makedonya/Selevkos İmparatorluğu (MÖ 330–129): Büyük İskender ve ardılları.
-Part İmparatorluğu (Arşaklar) (MÖ 247–228).
-Sasani İmparatorluğu (224–651): İslam öncesi son büyük imparatorluk.
????Orta Çağ ve İslam Dönemi:
-Râşidîn, Emevî ve Abbâsî Halifelikleri (633–861): İslam'ın yayılışı.
-Saffârîler (861–1003) ve Samaniler (819–999).
-Gazneliler (977–1186): Türk-İslam devleti.
-Büyük Selçuklu İmparatorluğu (1029–1194): İran'da hakimiyet.
-Harezmşahlar (1153–1220).
-İlhanlılar (Moğollar) (1256–1335).
-Timur İmparatorluğu (1370–1467).
-Karakoyunlu ve Akkoyunlular (15. yüzyıl).
????Modern Dönem (1501–Günümüz):
-Safevî Hanedanı (1501–1786): Şii mezhebini yaygınlaştıran hanedan.
-Afşar Hanedanı (1736–1796): Nadir Şah dönemi.
-Zend Hanedanı (1751–1794).
-Kaçar Hanedanı (1794–1925).
-Pehlevî Hanedanı (1925–1979).
-İran İslam Cumhuriyeti (1979–Günümüz).
????İRAN MEDENİYETİ VE TÜRKLÜĞÜ İLİŞKİLERİ
'Sasaniler'den Pehliviler'e kadar Türk yönetimi'
????İRAN VE İRAN TÜRKLÜĞÜ İLİŞKİLERİ
(İran’da bulunmuş Türk Hanlıkları ve Devletlerin yönetimi)
Batı Göktürklerin dağılmasıyla Kafkaslar 'da kurulan Hazar Kağanlığı ile bölgedeki hâkimiyetini 630'larda kazanmıştır.
☑️651 yılında, Müslüman Araplar İran’ı fetih ederek Sasanilere son verdiler. Sasaniler, Farsların kurduğu son imparatorluktu.
☑️Yüzyıldan uzun süredir Bizans’la kesintisiz devam eden ve zaman zaman Göktürklerle yaptığı savaşlar Sasanileri zayıf düşürmüştü. Sanıldığı gibi İran halkı İslamiyet’i kısa sürede ve canı gönülden kabul etmedi. Bilakis halkın çoğunluğu ya İran’ı terk etti ya da ulaşımı zor olan bölgelere çekildi. Zira halkın baskın çoğunluğu, ehli kitap olarak kabul edilmeyen Mecusi, Zerdüşt ve Maniciydi.
☑️İran’daki yerel halkların Kafkasya üzerinden gelen Arilerle ve Orta Asya’dan gelen topluluklarla bütünleşmesinden oluşan Farslar, özellikle Emeviler döneminde aynı Türkler gibi aşağılanarak zulüm gördüler.
☑️Türklerle el ele vererek, ırk ayrımı yapan Emevilerin devrilerek, Abbasilerin halifeliği elde etmesinde kritik rol oynadılar. Abbasiler zayıfladığında, yani 800’lerin sonlarında, İran’ın kuzeyinde İran merkezli ilk Müslüman Türk devleti olan Sacoğulları kuruldu. İran’ın farklı yörelerine farklı Türk devletleri hakim oldu.
☑️10.yy’da Gazneli Devleti İran’ı yöneten ilk Türk hanedanı olmuştur. 1040 Dandanakan Savaşı’nın ardından Büyük Selçuklu Devleti İran’ı ve Güney Kafkasları Anadolu’ya kadar elinde tutmayı başarmıştır. İyice yoğunlaşan Türk akınları ile Azerbaycan ve İran bölgesi Selçukluların hâkimiyetine geçmiştir. Bu dönemde Alparslan’ın Karabağ’ı kışlık başkent olarak seçtiği belirtilmektedir.
☑️Selçukluların ardından İran, İlhanlı Devleti’nin en önemli karargâh merkezi olmuştur. İlhanlı Devleti dönemine, devletin merkezi Tebriz olurken, yaz mevsiminde Karabağ kullanılmıştır. Bu dönemde, Güney Kafkaslar ve İran’ın tümüne yakını Türk beylerinin hâkimiyeti altında olduğu bilinmektedir. ☑️İran bölgesi, önce Karakoyunlu, ardından da Akkoyunlu devletlerinin idaresine geçmiştir.
☑️Safeviler, İran’ı hem dini olarak hem de kimlik olarak etkilemiş bir Türk hanedanıydı. 18. yüzyılın bitimine doğru Güney Kafkasya ve İran bölgesi siyasi olarak kriz içerisindeydi.
☑️Safevilerden sonra 1736’da yeni Şah Nadir Şah olmuş. Afşar Türkleri dönemine girilmişti. 1747 yılında Nadir Şah Afşar’ın ölümünden sonra İran ve Azerbaycan bölgesinde merkezi otorite zayıflamış ve bölge hanlıklara ayrılmıştı.
☑️Bu hanlıkların en uzun ömürlüsü ve İran’daki son Türk yöneticisi olan Kaçarlardı. Kaçarlar Tahran’ı başkent yapan, İran bayrağındaki renkleri benimseyen bugünkü devletin temelini atan Türk Hanedanlığıydı.
☑️Rusya’nın genişleme politikası Osmanlıyla olduğu gibi Kaçarlar'la karşı karşıya gelinmişti. Rusya ile Kaçarlar arasında 1804’de savaşlar başladı.
☑️Kaçarlar 12 Ekim 1813 tarihinde birçok yerleri Ruslara bırakarak Gülistan Antlaşmasını imzalamıştır. Daha sonra Kaçar Hanedanı, İngiltere ve Fransa’nın desteğiyle, Rusya’ya karşı saldırıya hazırlanmıştır. Fakat Rus Çarlığı ordusu 1 Ekim 1827 tarihinde Revan’ı ve Nahcivan’ı topraklarına katmıştır.
☑️Bunun üzerine 9 Şubat’ı 10 Şubat’a bağlayan gece Tebriz’in güneyindeki Meyane şehrinin yakınlarında bulunan Türkmençay imzalanmıştır. Bu antlaşmada Aras nehri sınır alınmış ve iki ayrı Azerbaycan ortaya çıkmıştır. Kuzey Azerbaycan Rusya İmparatorluğunda Güneyi ise Kaçarlar hâkimiyeti altında kalmıştır.
☑️Bu şekilde 800’lerin sonundan 1924 senesine kadar İran’ı, Türkler ya da daha kuruluş aşamasında Türkleşen Moğollar yönetti.
☑️651 yılından sonra iktidara gelen ilk Fars hanedanı olan Pehleviler, 1924 senesinde, Kaçarları devirip İran’ın 1925’te Pehlevilere geçti. Bu şekilde İran’daki Türklerin yönetimi Farsların idaresine geçmiştir.
???? Derleyen: Sefer EREN
İRAN TARİHİDE ESKİ VE KARMAŞIK DURUM KISACA BÖYLE
NOT: AŞAĞIDAKİ BİLGİLERLE DEVAM...
-Kaçar Hanedanı (1794–1925).
-Pehlevî Hanedanı (1925–1979).
-İran İslam Cumhuriyeti (1979–Günümüz)...
