Oysa İlahi dinlerin orijinal haline baktığımızda öbür dünya ile birlikte bu dünyaya ve sosyal hayata bakan açık ve güçlü emir ve tavsiyeleri vardır.
Dinler asli halleriyle, Allahın emir ve tavsiyelerinin tartışılmasını Allahın varlığı dahil yasaklamaz. Tartışılmaz tabular ve dogmalar olarak kabul etmez. Bu haliyle aklı, mantığı, düşünceyi tefekkürü, felsefeyi teşvik eder. İnsan fıtratındaki bu melekelerin kullanılmasını dinin gereği ve dinamiği olarak kabul eder. İlahi dinler bu orijinal halleriyle elbette bilme ve ilerlemeye açıktır. Hatta sürekli araştırmak, incelemek ve ilerlemek dinin emri olarak ortadadır.
Ancak Dinlerdeki bu dinamik anlayış ve kavrayış, zaman içerisinde ve olgular bazında siyasi otoritelerin din karşıtı insanların, hatta⁷ dini emirleri yanlış tevil eden din müntesiplerinin elinde, din veya dinin bazı esaslarının durağanlaşmasına çeşitli tabu ve dogmatizmler şeklinde kalıplaşmasına yol açmıştır. Tüm ilahi dinler için doğmatizm süreçleri böyle işlemiştir.
İlahi emirlerin tevil edildiği son din İslamiyet adına da yapılan kimi yorum ve kabul edişler de böyledir.
İnsan elinde gerçekleşen bu olgulara bakarak İlahi dinler hakkında "tabu ve doğmatizm üreetiyor veya barındırıyor" hükmünü vermek doğru değildir. Özellikle İslam dinin kaynağı olan Kur'an ayetleri ortadadır. İslamın esasını oluşturan Kuan ayetleri indirildiğinden itibaren sürekli tartışılmaktadır.
İnsanlar bilgi birikimleri, akılları ve tahayyülleri çapında ayetleri anlamlandırmaya çalışmaktadır. Anlamlandırmada ortaya çıkan farklılıkları islamiyet meşru görmektedir. Çünkü ilahi mesajlar insanlar tarafından anlaşılması için gönderimiştir. Kim ne kadar anlıyorasa o kadar. İnsanın idrak ettiği kadar anlaması meşru görülmüştür. Kuran bu haliyle insan idrakinin zaman ve mekan boyutunda değişen ve gelişen dinamikliğine ve anlamlandırmasına hitap eder. Anlamdaki çeşitliliği ve zaman ve mekan boyutundaki dinamikliği meşru görür. Bu gerçekliğiyle olgular düzeyinde "din" adına ortaya çıkan tabu ve doğmatizmleri kabul etmez.
Günümüz literatüründe doğmatizmlerle anılması da ilahi dinler gerçekliğiyle bağdaşmaz.
Haşim Efe /ANKARA
