BİST

0,00

%0,00

Dolar

0,00

%0,00

Euro

0,00

%0,00

Altın

0,00

%0,00

Gündem
Eleştiri
28.10.2019 10:26
Eleştiri ve İlmi Tenkit

"Bir sanat eserini tenkit ne güç iştir!" Bu söz şair/yazar Ahmet Muhip Dranas’a aittir. Gerçekten tenkit (eleştiri) zor iştir. Elbette eleştiri diye laf cambazlığı (demagoji) yapılmıyorsa zordur. Eleştiri denince küfür, hakaret, iftira anlaşılmıyorsa güç bir iştir.

Eleştiri için yöntem bilmek, bilgi sahibi olmak ve emek vermek gerekir. Orhan Veli Kanık "Bir kitabı tenkit edebilmek için ilk şart, o kitabı başından sonuna kadar okumaktır" demiştir. Gerçekte de bir konuyu bilmeden anlamadan, üzerinde çalışmada eleştirmek eleştiri değildir.

Gelişme için eleştiri kültürünün gerekli olduğunu düşünen çok sayıda kişi vardır. Bunda haklıdırlar. Eleştirinin geliştirici yönüne inandığımızda, eleştirinin ne olduğu ve hangi yöntemle yapılması gerektiğini bilmemiz gerekir.

Eleştiri Nedir?

Eleştirmek (tenkit etmek/ kritik) bir insanı (herhangi bir düşünce, eser, konu, yargı vs olabilir) inceleyerek doğruluk veya yanlışlığını ortaya çıkarmak ve gerçek değerini belirtmektir. Eleştiri (tenkit) ise bu işi yapmaktır. Eleştirmek için incelemek, olumlu ve olumsuz yönlerini tespit etmek ve değerini takdir etmek gerekir.
Bir anlamda eleştirme elemektir. Elemek; elekten geçirmek, elek yardımıyla ayıklamak veya incesini kabasından ayırmaktır. Mecazi olarak elemek iyisini kötüsünden ayırmaktır.

Eleştirinin bir anlamı da ayırt etmedir (tefrik). Eleştiri öncelikle ayırt etmekle başlar: Tefrik etmeden tenkit olmaz. Tefrik (Ar.) ayırma, ayırt etme(k) veya ayırım anlamındadır. Yani küçük (nüans) veya büyük farkları ortaya çıkarabilmektir. Bunun için bilgi, deneyim ve emek gerekir. Altının değerini sarraf anlar. Tefrik yeteneği olmayanlar eleştiri yapamazlar. Fark (Ar.) bir kimse veya nesnenin bir başkasıyla karıştırılmamasını sağlayan ayrılık; benzer şeyleri birbirinden ayıran özelliktir.

Eleştirmek için öncelikle incelediğiniz konuya uygun gözenek/delik çapına sahip bir elek (ölçüt) sahibi olmak gerekir. Altını kantar ile tartamazsınız.
Değişik eleştiri anlayışlarından söz etmek mümkündür: Tarihsel eleştiri, toplum bilimsel eleştiri, çatışmacı eleştiri (Marksist), sanatsal eleştiri, edebi eleştiri vs. (Adalı O., Yükseköğretimde Sözlü ve Yazılı anlatım S. 207-208). Elbette bu eleştiri yöntemlerinin tamamı her konu için kullanılmaz. Ancak eleştiri için bilimsel eleştiri yönteminin nesnel olduğu için özel alanlarda-bazı modifikasyonlar yapılarak-kullanılmasını öneririm.

Bilimsel Eleştiri

Bilimsel eleştiriye “ilmi tenkite” denilmektedir. Kanaatimce bilimsel eleştiri şu yönlerden olmalı:
-İçeriğe yönelik: Konu incelenen/çözüme kavuşturulmuş eski bir konumu veya yeni olup olmadığı; hangi meseleyi çözmeye çalıştığı gibi hususlar irdelenmeli; böyle bir çalışmanın yapılma gerekçesinin ne olduğu ortaya konmalıdır. Birçok alanda daha önce yapılmış çalışmaların tekrarı niteliğinde veya herhangi bir sorunu çözmeye yönelik olmayan çalışmalara rastlamaktayız.
-Yöntem: Takip edilen yöntemler bilimsel olmalıdır. Yapılacak her çalışmadan sonuçlar alınabilir. Ama bu sonuçların bilimsel yöntemler takip edilerek elde edilmesi gerekir. Eleştiri meseleye (esere) bu yönüyle de bakmalıdır.
-Elde edilen sonuçlar bilimsel bir şekilde sunulmalıdır.
-Ortaya konulan eser önceki veya başka araştırıcıların görüş veya bilimsel sonuçları kullanılarak tartışılmalıdır.
Ortaya konan eserlerin (düşünce, politika vs.) olumlu ve olumsuz yönleri bilinmeden ilerleme olmaz ve sorunlar çözülemez… Chomsky’nin (2002) şu önerisi önemlidir: “Bilimsel, toplumsal veya politik konularda sorunları çözmek için gerçeklerle yüzleşmek yeterlidir (Aktaran: Yakup Karasoy (2005) “Eleştiri Nedir, Bağa Destursuz Girenler Nasıl Eleştirilmelidir?” başlıklı makalesi).

Gerçeklerle yüzleşmek için bilimsel tenkite ihtiyaç vardır.

Niçin sorunlarımızı çözemiyoruz diye soracak olursanız “ilmi tenkitin olmadığı yerde sorunlar çözülmez ve terakki olmaz” cevabını veririm.

Son söz: Tekemmül tenkitin evladıdır.

İsmail GÜVENÇ

  • Bürokratik Oligarşi
  • Başarının Formülü
  • Ararsan Bulursun
  • Yükseköğretimdeki Gelişmeler
  • “Her Türk… Taşımaya Mecburdur.”
  • Sınavsız Yerleştirme Mümkün Mü?
  • Sınavsız Yerleştirme Mümkün Mü? -2-
  • Zabun
  • Sera Ürünleri Sağlıklı Mı?
  • Sera Ürünleri Sağlıklı Mı? -2-
  • CODA'nın Sesi
  • Bilginin Değere Dönüştürülmesi
  • Eğitimde Mi Problem Var Yoksa Yönetimde Mi?
  • Yıl Muhasebesi
  • Karanlığın Gelmemesi İçin Ne Yapmalı?
  • Sahip Çıkmadınız!
  • Fazla Eğitim Mutlu Etmiyor mu?
  • Memleketin Ahvalini Kime Soralım?
  • Üniversite Sıralamaları
  • Memleket Ahvalini Kime Soralım -2-
  • Suriye'yi Kim Hasta Etti?
  • Köşe Yazarları Kimin Sesi Olmalı?
  • Ölümü Yaklaşan … Mescidin Duvarına …
  • Ailede Mutlu ve Başarılı Olmak -1-
  • Domates Pazarı
  • Milletlerin Kahramanlık Destanları Vardır
  • Af(e)rin ki Aferin!
  • Paşa Dedesi İbrikçi Çıktığında
  • Üniversite Eğitiminde Sorun Kimin?
  • Vatan-Din Bahsi ve Sade Vatandaş
  • Üniversite Eğitiminde Sorun Kimin? -2-
  • Eğitimde Yönetim
  • N'için Kardeş Olamıyoruz?
  • Müptezellik Sorunu
  • Dinin Tartışması
  • Muasır Dünyada Yer Alabilir Miyiz?
  • Halkımız Mutlu Mu?
  • Uzmanından Üniversite Yorumu
  • Kutsal İle İnsanları Kandırmak
  • Derin Olmayan Bilgi
  • Tezsiz Tezler...
  • Korkarsan Yenilirsin
  • Aydınların Sosyal Sorumluluğu
  • Havalar ve Verimsiz Düşünme
  • Eğitimin İçinde Kurt Mu Var?
  • Bilginin Laneti
  • Ada'yım
  • Neden Geri Kaldılar?
  • Yeni Üniversite Kurmak ve Bölgesel Kalkınma
  • Yeni Üniversite Kurmak ve Bölgesel Kalkınma
  • Yeni Üniversite Kurmak ve Bölgesel Kalkınma -2-
  • Başarıda Aile Faktörü
  • Populizm
  • Bayramlaşma Kültürü
  • Seçim Vaatlerinde Eğitim
  • Bu Sistemde YÖK'e Ne Olacak?
  • Fuat Sezgin'in Düşündürdükleri
  • Uzun ve Sağlıklı Yaşam -1-
  • Uzun ve Sağlıklı Yaşam -2-
  • Uzun ve Sağlıklı Yaşam -3-
  • Fuat Sezgin'in Düşündürdükleri -2-
  • Eğitimde Liderlik
  • Yirminci Yüzyılda Bir Derviş
  • Başarıda Genetik ve Çevre Etkisi
  • Eğitimde Kıyameti Kim Koparacak?
  • Değişimler / Reformlar
  • Gençlere Hayat Tavsiyeleri
  • Doğa İlmin Kapısıdır
  • Büyüdükçe Mi Gerçekler Anlaşılır?
  • Bilimsel Yayınlar
  • Siyaset Adabı
  • Siyaset Adabı
  • Eğitim, Bilim ve Yükselme
  • Eğitim, Bilim ve Yükselme -2-
  • Eğitim, Bilim ve Yükselme -3-
  • Fıkra Gibi Eğitsel Olaylar
  • Karaya Sabun, Deliye Öğüt Neylesin..
  • Başarının Anahtarı -1-
  • Suya Sabuna Dokunmamak
  • Türk-İslam Dünyasında İnsan Sermayesi
  • Resmi Ortamlarda Görgü Kuralları
  • Yumurta Meselesi
  • Her şey Ortada…
  • Sulh Toplumu
  • Memleket Ahvalini Kime Soralım ?
  • Kitap
  • Manavdaki Yangın ve Milli Vicdani Çözüm
  • Batı'ya Tepki
  • Kül Yutmazlar
  • Eğitimde Fazla Doz
  • Uzun Eğitimde Fayda Var Mı?
  • Maneviyatsılık ve Din(i)darlık Sorunu
  • Modern Tarım ve Tıp
  • Modern Tarım ve Tıp
  • Korku Eğitimi
  • Biz Kimiz?
  • Aydınlar Toplumu Niçin Dönüştüremez
  • Şimdi Bayram...
  • Harvardlı Bir Dekanın Endişesi
  • İnsanlığın En Önemli Keşiflerinden Biri !
  • Sınavsız Liseye Geçiş Hayali Ne Durumda?
  • İşsiz Fidanlar
  • Kendine Hizmet Eden Ön Yargı
  • Organik Tarım Bir Ütopya mı?
  • Başarının Sırrı: Kendini Yönetmek
  • Türk Ailesi İşlevini Yerine Getiriyor mu?
  • Üniversite Felsefesi
  • Eğitimle Yukarı Doğru Hareketliliğin Sonu Mu?
  • Ahvalimizin Anlattığı: Paradigmanın İflası
  • Gıda Güvenliği Azalıyor mu?
  • Gıda Güvenliği Azalıyor mu?
  • Üniversite ile Yukarı Doğru Hareketliliğin Sonu Mu?
  • Organik Ürünlerin Ne Kadarı Organik?
  • 821 Milyon Aç İnsan Varken Dünya Gıda Günü Kutlamak
  • Eleştiri
  • Nereye Gitmek İstiyorsun?
  • Tarımda Sağlık Faktörü
  • 12:43

    BDDK'nın Yetkileri Merkez Bankası'na Devredildi

  • 12:03

    Ahmet Altan Tekrar Tutuklandı

  • 09:20

    Geleceğe Nefes Kampanyası

  • 08:50

    Atatürk'ü Saygı, Rahmet ve Minnetle Anıyoruz

  • 11:21

    Antalya'da 4 Kişilik Aile Ölü Bulundu

  • 09:44

    Erzurumlular Ecdada Saygı İçin Yürüdü

  • 08:59

    Devlet Bahçeli'den FETÖ’nün Siyasi Ayağı Açıklaması

  • 08:59

    Milli Vicdan Üyesinden Ürpertici Uyarı!

  • 08:14

    YPG Çekilmezse Türk Ordusu Tarafından Ezilir

  • 10:24

    Azerbaycan'ın Bağımsızlık Günü Kutlu Olsun